Jakie okoliczności mogą wskazywać na to, że orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?

Rozwód nie będzie dopuszczalny nawet mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, jeżeli orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W związku z brzmieniem tego przepisu pojawia się następujące pytanie – kiedy taka sytuacja może mieć miejsce? Przykładem okoliczności, która mogłaby uzasadniać oddalenie powództwa o rozwód z tego powodu, że jego orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego z pewnością jest ciężka lub nieuleczalna choroba małżonka, niezdolność do pracy czy też kalectwo małżonka, wymagające pomocy ze strony małżonka żądającego rozwodu.

Przykłady okoliczności, które wyłączają bezprawność naruszenia dobra osobistego.

Jak to wynika z przepisu art. 24 kodeksu cywilnego w sprawie o ochronę dóbr osobistych powód nie musi udowadniać bezprawności naruszenia dobra osobistego, bowiem to na pozwanym spoczywa obowiązek wykazania, że naruszenie danego dobra osobistego nie było bezprawne. W związku z tym pojawia się pytanie – jakie okoliczności wyłączają bezprawność naruszenia dobra prawnego? Okolicznością taką jest zgoda osoby, której dane dobro osobiste dotyczy. Zgoda ta musi odnosić się do konkretnego dobra. Istnieją oczywiście dobra osobiste co do których taka zgoda będzie wyłączona. Ponadto nie będzie bezprawnym takie naruszenie dóbr osobistych, które następuje bądź na podstawie przepisu prawa bądź też jest działaniem w granicach prawem dozwolonych. Okolicznością wyłączającą bezprawność jest także działanie w ochronie uzasadnionego interesu społecznego.

Ustanowienie umownej rozdzielności majątkowej przez małżonków, a ich prawa i obowiązki wynikające z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Z przepisu art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynikają obowiązki małżonków względem siebie jak i rodziny, którą przez swój związek założyli. Jak wiadomo małżonkowie mogą zawrzeć w formie aktu notarialnego umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową. W związku z tym zagadnieniem pojawia się pytanie - czy ustanowienie przez nich umownej rozdzielności majątkowej ma wpływ na istnienie lub zakres tych obowiązków? Zawarcie przez małżonków umowy ustanawiającej między nimi rozdzielność majątkową nie ma wpływu na ich prawa i obowiązki wynikające z przepisu art. 23 KRO. Na małżonkach nadal ciążą obowiązki wynikające z tego przepisu, jak chociażby obowiązek wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny.

Przykłady niedopełniania obowiązków rodzinnych stanowiących przyczynę wydziedziczenia.

Przepis art. 1008 kodeksu cywilnego wymienia trzy przyczyny wydziedziczenia, a wyliczenie to stanowi katalog zamknięty. Jedną z przyczyn wskazanych w tym przepisie jest uporczywe niedopełnianie przez uprawnionego do zachowku względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Przykładem takiego niedopełniania obowiązków rodzinnych może być w szczególności brak zainteresowania spadkodawcą, brak udzielenia mu potrzebnego wsparcia, nieutrzymywanie z nim kontaktu jak również uchylanie się względem spadkodawcy od opieki lub od udzielenia mu pomocy. Zachowania te muszą cechować się uporczywością oraz być zawinione. Dodać przy tym należy, że przyczyna wydziedziczenia powinna wynikać z testamentu.

Czy w razie oddalenia w wyroku rozwodowym żądania zasądzenia alimentów na rzecz małżonka uiszczone świadczenia przez drugiego małżonka na podstawie postanowienia zobowiązującego go do płacenia określonej kwoty tytułem zabezpieczenia potrzeb rodziny podleg

Może mieć miejsce taka sytuacja, że jeden z małżonków w toku postępowania rozwodowego o wniósł o zasądzenie od drugiego z małżonków alimentów na swoją rzecz oraz o zobowiązanie go do płacenia określonej kwoty tytułem zabezpieczenia potrzeb rodziny przez czas trwania procesu rozwodowego. Co w sytuacji, gdy sąd w sprawie o rozwód wydał postanowienie zobowiązujące jednego z małżonków do płacenia określonej kwoty tytułem zabezpieczenia potrzeb rodziny na czas procesu rozwodowego, ale oddalił w wyroku rozwodowym żądanie zasądzenia alimentów na rzecz współmałżonka? Czy uiszczone już świadczenia podlegają zwrotowi? W takim przypadku uiszczone tytułem zabezpieczenia potrzeb rodziny świadczenia nie podlegają zwrotowi.

Jaka jest podstawa prawna rozliczenia pożytków rzeczy, która objęta była wspólnością ustawową po ustaniu tej wspólności?

W sytuacji, gdy rzecz, która była objęta małżeńską wspólnością majątkową przynosi pożytki to po ustaniu tej wspólności do rozliczenia tych pożytków zastosowanie będzie miał przepis art. 207 kodeksu cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu pożytki z rzeczy wspólnej przypadać będą współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów.

Czy do zbycia udziału spadkowego przez spadkobiercę, który spadek przyjął potrzebna jest zgoda pozostałych spadkobierców?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że spadkobierca chciałby sprzedać swój udział spadkowy. Czy w takiej sytuacji do dokonania takiej czynności prawnej potrzebuje on zgody pozostałych spadkobierców? Do zbycia udziału spadkowego przez spadkobiercę, który spadek przyjął nie jest potrzebna zgoda pozostałych spadkobierców. Inaczej natomiast przedstawia się sytuacja rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W takim przypadku do rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku wymagana jest zgoda pozostałych spadkobierców.

Jakie przykładowe okoliczności mogą uzasadniać pozbawienie rodzica władzy rodzicielskiej nad małoletnim z powodu rażącego zaniedbywania obowiązków względem dziecka?

Jedną ze wskazanych w art. 111 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przesłanek pozbawienia władzy rodzicielskiej jest rażące zaniedbywanie obowiązków wobec dziecka. Pojawia się zatem pytanie - co należy rozumieć pod tym pojęciem? Przykładem rażącego zaniedbywania obowiązków względem dziecka jest z pewnością uchylanie się od zaspokajania bieżących potrzeb dziecka czy też uchylanie się od płacenia na jego rzecz alimentów. Okolicznością taką może być też trwały brak zainteresowania się dzieckiem, brak troski o edukację dziecka oraz o jego zdrowie.

Czy uchylanie się przez małżonka od podjęcia pracy może stanowić zawinioną przyczynę rozkładu pożycia małżonków?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że w czasie małżeństwa jeden z małżonków nie pracuje – co w rezultacie skutkuje przerzuceniem na drugiego małżonka całości obowiązku utrzymania rodziny. Jeżeli małżonkowie uzgodnili między sobą taki podział obowiązków, że jedno z nich będzie pracować zarobkowo, a drugie będzie zajmować się dziećmi i domem to nie podejmowanie pracy przez małżonka, który zobowiązał się do osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym nie powinno być traktowane jako zawiniona przyczyna rozkładu pożycia. W przypadku, gdy takich uzgodnień między małżonkami nie było to niepodejmowanie zatrudnienia przez małżonka może stanowić zawinioną przyczynę rozkładu pożycia wtedy, kiedy taki małżonek nie czyni tego, pomimo, że taką rzeczywiście możliwość faktycznie posiada. Natomiast pozostawanie przez małżonka bez zatrudnienia w sytuacji, gdy do tego doszło bez jego winy nie powinno być uznane za zawinioną przyczynę rozkładu pożycia małżonków.

Czy osoba zobowiązana względem mieszkańca DPS do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może uchylić się od tego obowiązku, jeżeli jest on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego?

Osoba zobowiązana względem mieszkańca Domu Pomocy Społecznej (DPS) do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie może uchylić się od tego obowiązku, jeżeli jest on sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, gdyż nie jest on obowiązkiem alimentacyjnym, a publicznoprawnym.

Czy wzajemna reprezentacja małżonków, o której mowa w art. 29 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest wykluczona w razie istnienia między nimi faktycznej separacji?

Artykuł 29 KRO przewiduje możliwość wzajemnej reprezentacji małżonków oraz określna jej przesłanki. Z przepisu tego wynika, że małżonek może działać za drugiego w sprawach zwykłego zarządu w razie przemijającej przeszkody dotyczącej małżonka reprezentowanego pod warunkiem, że on się temu nie sprzeciwia oraz małżonkowie pozostają we wspólnym pożyciu. W związku z tą kwestia pojawia się pytanie – czy faktyczna separacja małżonków będzie przeszkodą do takiej reprezentacji? Faktyczna separacja wyklucza możliwość wzajemnej reprezentacji małżonków, gdyż jedną z jej przesłanek jest pozostawanie przez nich we wspólnym pożyciu (art. 29 KRO).

Czy sprzęty domowe nabyte przez jednego z małżonków w drodze darowizny stanowią jego majątek osobisty czy też wchodzą w skład majątku wspólnego?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że jednemu z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej zostanie darowany sprzęt RTV. Pojawia się wówczas pytanie - czy wchodzi on wówczas w skład majątku osobistego tego małżonka czy też w skład majątku wspólnego małżonków. Sprzęty domowe takie jak np. radio, telewizor nabyte przez jednego z małżonków w drodze darowizny wchodzą w skład majątku wspólnego stron pod warunkiem, że zostały nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej, służą do użytku obojga małżonków oraz, że darczyńca nie postanowił inaczej. Wynika to z treści art. 34 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jak już kiedyś wspominałam, jeżeli takie przedmioty zastały nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej to nie wchodzą w skład majątku wspólnego stron nawet, jeżeli służą do użytku obojga małżonków.

Czy współwłaściciel, który został pozbawiony współposiadania rzeczy lub korzystania z niej przez innego współwłaściciela może dochodzić od niego wynagrodzenia za bezprawne korzystanie rzeczy?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że jeden ze współwłaścicieli pozbawi innego współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej. Pojawia się wówczas pytanie czy współwłaściciel, który został pozbawiony współposiadania takiej rzeczy i korzystania z niej przez innego współwłaściciela może dochodzić od niego wynagrodzenia za bezprawne korzystanie z rzeczy? Tak, przysługuje mu takie roszczenie. Roszczenie takie może obejmować koszty, jakie musiał ponieść w związku z koniecznością korzystania z cudzej rzeczy lub utracone korzyści, które uzyskałby, gdyby daną rzecz wynajął. Może też żądać wydania mu korzyści uzyskanych przez współwłaściciela w wyniku bezprawnego korzystania z rzeczy wspólnej.

Czy orzeczenie rozwodu z winy jednego z małżonków może mieć znaczenie przy ustalaniu nierównych udziałów w majątku wspólnym?

Jak to wynika z przepisu art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy z małżonków może żądać ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Z reguły z takim roszczeniem występuje się w sprawie o podział majątku wspólnego. Koniecznymi przesłankami do takiego ustalenia jest różny stopień przyczynienia się do powstania tego majątku oraz przemawiające za tym ważne powody. W związku z tym zagadnieniem pojawia się pytanie - czy orzeczenie rozwodu z winy jednego z małżonków może mieć znaczenie przy ustalaniu nierównych udziałów w majątku wspólnym? Jeżeli żądanie ustalenia nierównych udziałów skierowane zostało przeciwko temu małżonkowi, co do którego sprawie o rozwód sąd ustalił, że ponosi wyłączną winą za rozkład pożycia polegającą na uchylaniu się przez tego małżonka od zaspokajania potrzeb rodziny, uchylaniu się od pracy zarobkowej, marnotrawieniu majątku wspólnego czy też zaciąganiu zadłużeń, a nadto małżonek ten przyczynił się w mniejszym stopniu do powstania majątku wspólnego to orzeczenie rozwodu z jego winy może mieć znaczenie przy ustalaniu zasadności żądania ustalenia nierównych udziałów. Jeżeli natomiast małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, przeciwko któremu skierowanie jest żądanie ustalenia nierównych udziałów przyczynił się w równym lub większym stopniu do powstania majątku wspólnego to orzeczenie jego wyłącznej winy w wyroku rozwodowym nie będzie miało żadnego znaczenia dla ustalenia nierównych udziałów. Jeżeli bowiem małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia nie przyczynił się w mniejszym stopniu do powstania majątku wspólnego to brak jest najważniejszej z koniecznych przesłanek warunkujących ustalenie nierównych udziałów.

Jakie są granice dozwolonej reakcji małżonka na niezgodne z obowiązkami małżeńskimi zachowanie się drugiego małżonka?

Małżonkowi wprawdzie przysługuje prawo do dozwolonej reakcji na doznaną krzywdę ze strony drugiego małżonka, jednakże należy wyraźnie zaznaczyć, że reakcja ta powinna być odpowiednia i nie może pogłębiać rozkładu pożycia. Należy zauważyć, że nawet poważne naruszenie przez małżonka obowiązków małżeńskich nie będzie usprawiedliwiać niewłaściwej reakcji współmałżonka. W związku z poruszanym zagadnieniem pojawia się pytanie - jakie są zatem granice takiej reakcji? Reakcja właściwa to taka, która nastąpiła bezpośrednio po wyrządzeniu krzywdy, jest odpowiednia i usprawiedliwiona biorąc pod uwagę okoliczności danej sprawy. Niewłaściwa reakcja małżonka skrzywdzonego na przewinienie współmałżonka może zostać uznana za zawinioną współprzyczynę rozkładu pożycia.

Czy w postępowaniu w sprawie o podział majątku wspólnego może zostać wydane postanowienie częściowe obejmujące tylko niektóre ze składników majątku wspólnego stron?

W sprawie o podział majątku wspólnego może zostać wydane postanowienie częściowe obejmujące tylko niektóre składniki majątku wspólnego stron, z tym, że orzeczenie to powinno obejmować nie tylko rozstrzygnięcie o przyznaniu danego składnika jednemu z uczestników, ale również rozliczenia z tego tytułu. Zatem sąd przyznając uczestnikowi w postanowieniu częściowym dany składnik majątkowy powinien orzec o dopłacie (spłacie), a nie poprzestać jedynie na orzeczeniu, że rozliczenie z tego tytułu nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie o podział majątku wspólnego. Poza tym należy pamiętać też o tym, że nie można dokonać w orzeczeniu rozstrzygającym o podziale majątku wspólnego waloryzacji dopłaty (spłaty) zasądzonej w postanowieniu częściowym. Natomiast, jeżeli chodzi o postanowienie wstępne to w sprawie o podział majątku wspólnego dotyczyć ono może jedynie ustalenia czy dany składnik wchodzi czy też nie w skład tego majątku oraz rozstrzygnięcia sporu co do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym (art. 567 § 1 i 2 KPC).

Czy nagroda jubileuszowa wchodzi w skład majątku wspólnego małżonków czy też osobistego małżonka, który ją otrzymał?

Czy nagrodę jubileuszową można zaliczyć do wchodzących w skład majątku osobistego przedmiotów majątkowych uzyskanych z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia małżonka? Nagroda jubileuszowa uzyskana przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej nie stanowi przedmiotu, o którym mowa w art. 33 pkt 8 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wchodzi ona w skład majątku wspólnego małżonków.

Co można rozumieć pod pojęciem ważnych powodów, o których mowa w art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego?

Jak to wynika z przepisu art. 43 § 2 KRO jedną z koniecznych przesłanek ustalenia nierównych udziałów stanowią ważne powody za tym przemawiające. W związku z tą kwestią pojawia się pytanie – co pod tym pojęciem można rozumieć? Z pewnością będzie to takie zachowanie małżonka - oczywiście tego, który w mniejszym stopniu przyczynił się do powstania majątku wspólnego - jakie w świetle zasad współżycia społecznego uzasadniać będzie zasadność skierowanego przeciwko niemu żądania ustalenia nierównych udziałów. Zatem pod pojęciem ważnych powodów, o których mowa art. 43 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mieścić może się w szczególności uchylanie się od przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, uchylanie się od zatrudnienia, zaciąganie zobowiązań, trwonienie majątku wspólnego czy też dopuszczanie się niegospodarności w zarządzie majątkiem wspólnym. Nie będzie mieścić pod omawianym pojęciem nieprzyczynianie się do powstania majątku wspólnego, które jest wynikiem przyczyn od małżonka niezależnych lub przez niego niezawinionych.

Czy już sam spadek dochodów uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przez obowiązanego do alimentów może być przesłanką do żądania przez niego obniżenia świadczenia alimentacyjnego?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że dochody przedsiębiorstwa osoby zobowiązanej do świadczenia alimentacyjnego ulegną zmniejszeniu. Pojawia się w związku z zaistnieniem takiej sytuacji - pytanie czy jest to okolicznością przemawiającą za zmniejszeniem ciążących na niej alimentów. Samo zmniejszenie dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej przez obowiązanego do alimentów działalności gospodarczej nie jest samoistną przesłanką do ich obniżenia. Może bowiem być tak, że pomimo tego, że jego dochody są mniejsze to jednak nadal są na tyle wysokie, że pozostają w jego możliwościach majątkowych. Dopiero taki spadek dochodów stanowiłby okoliczność uzasadniającą zmniejszenie świadczenia alimentacyjnego, który uzasadniałby przyjęcie, że płacenie przez niego dotychczasowych alimentów rzeczywiście wykracza poza jego możliwości finansowe.

Czy odrzucenie w imieniu małoletniego dziecka przypadającemu mu spadku wymaga uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że dziecko nabędzie spadek w skład, którego wchodzą długi. Czy rodzice dziecka chcąc odrzucić w jego imieniu taki spadek muszą mieć na to zezwolenie sądu? Tak, bowiem odrzucenie w imieniu małoletniego dziecka przypadającemu mu spadku, jako, że jest to czynność, o której mowa w art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego.

Czy wzajemność naruszeń dóbr osobistych wyklucza możliwość skorzystania z ochrony przewidzianej art. 24 kodeksu cywilnego?

Co w sytuacji, gdy między dwiema osobami doszło do wzajemnego naruszenia dóbr osobistych? Czy wykluczona jest w takim przypadku ochrona przewidziana w art. 24 kodeksu cywilnego? Ani wzajemność naruszeń dóbr osobistych ani niewłaściwe zachowanie się osoby pokrzywdzonej naruszeniem dóbr osobistych takiej ochrony nie wyłączają.

Czy pozostawanie przez rozwiedzionego małżonka w konkubinacie ma wpływ na ocenę jego potrzeb w świetle przepisu art. 60 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego?

Sąd w wyroku rozwodowym może orzec na podstawie art. 60 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego alimenty od jednego małżonka na rzecz drugiego po spełnieniu przesłanek, o których mowa w tym przepisie. Pojawia się w związku tą kwestią pytanie – czy pozostawanie po rozwodzie w konkubinacie z inną osobą przez małżonka uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego ma wpływ na zakres obowiązku alimentacyjnego małżonka obowiązanego do alimentów? Tak, bowiem pozostawanie przez rozwiedzionego małżonka w konkubinacie ma wpływu na ocenę jego potrzeb w świetle przepisu art. 60 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - co oznacza, że przy ustalaniu jego usprawiedliwionych potrzeb sąd powinien wziąć pod uwagę również możliwości zarobkowe i majątkowe osoby pozostającej z nią z faktycznym związku.

Czy w toku postępowania w sprawie o rozwód istnieje możliwość udzielenia zabezpieczenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że w czasie procesu rozwodowego jeden z małżonków pozbawi drugiego małżonka korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania. Pojawia się wówczas pytanie czy w toku sprawy o rozwód istnieje możliwość udzielenia zabezpieczenia sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania? W toku postępowania rozwodowego nie ma możliwości udzielenia zabezpieczenia w tym przedmiocie. Natomiast małżonek, którego uprawnienie do korzystania z mieszkania współmałżonka zostało przez niego naruszone może zainicjować przed sądem rejonowym postępowanie w oparciu o przepis art. 28 ze zn. 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdyż przysługuje mu w oparciu o ten przepis roszczenie o dopuszczenie do korzystania z tego mieszkania.

Czy rozdzielność majątkowa ustanowiona umową może mieć skutek wsteczny?

Jak to wynika z art. 48 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie mogą w formie aktu notarialnego ustanowić rozdzielność majątkową. W związku z tym zagadnieniem pojawia się pytanie - czy taka umowa może mieć skutek wsteczny? Ustanowienie rozdzielności majątkowej umową notarialną, jak również jej rozwiązanie taką umową nie może nastąpić z mocą wsteczną.

Testament negatywny a zachowek.

Może zdarzyć się taka sytuacja, że spadkodawca sporządzi testament, którym wyłączy od dziedziczenia po nim spadkobiercę ustawowego uprawnionego do zachowku, ale nie dokona wskazania w tym testamencie ustawowej przyczyny wydziedziczenia. Pojawia się wówczas pytanie - czy wyłączenie od dziedziczenia testamentem negatywnym pozbawi takiego spadkobiercę prawa do zachowku? Otóż nie zostanie on pozbawiony tego prawa, gdyż do wydziedziczenia uprawnionego do zachowku konieczne jest wskazanie w testamencie jednej z przyczyn określonych art. 1008 kodeksu cywilnego. W sytuacji powołania się na przyczynę określoną w punkcie 3 tego przepisu konieczne będzie również wskazanie na czym konkretnie polegało uporczywe niedopełnianie przez spadkobiercę obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy. Testament negatywny wyłącza spadkobiercę ustawowego od dziedziczenia, ale nie pozbawia go prawa do zachowku

Jak rozkłada się ciężar dowodu w sprawie o ochronę dóbr osobistych?

O tym jak rozkłada się ciężar dowodu w sprawach o ochronę dóbr osobistych stanowi art. 24 kodeksu cywilnego. W sprawie roszczeń o ochronę dóbr osobistych na powodzie spoczywa ciężar wykazania istnienia określonego (konkretnego) dobra osobistego oraz faktu naruszenia przez pozwanego tego dobra. Powód natomiast nie musi wykazywać bezprawności naruszenia jego dobra osobistego, gdyż to na pozwanym spoczywać będzie obowiązek udowodnienia, że jego działanie naruszające dobra osobiste powoda nie było bezprawne. W przypadku dochodzenia w sprawie o ochronę dóbr osobistych zadośćuczynienia powód musi wykazać, że naruszenie dóbr osobistych było zawinione. Naprawienia szkody majątkowej powód może żądać na zasadach ogólnych.

Czy w razie zawarcia przez rozwodzących się małżonków porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem...

...oraz o sposobie utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie sąd nadal musi orzekać w tym zakresie w wyroku rozwodowym?

Rozwodzący się małżonkowie mogą (ale nie muszą) zawrzeć porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad ich małoletnim dzieckiem i o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie. Pojawia się w związku z tym zagadnieniem następujące pytanie - czy w razie zawarcia przez nich takiego porozumienia sąd orzekający w sprawie rozwodowej nadal musi w wyroku orzekać o tych kwestiach? Zawarcie przez rozwodzących się małżonków porozumienia o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej nad ich dzieckiem oraz o sposobie utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie nie skutkuje tym, że sąd nie musi orzekać o tym w wyroku rozwodowym. Sąd jedynie nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem na zgodny wniosek stron. Zatem sąd obligatoryjnie musi orzec w wyroku rozwodowym o władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem stron, a kontaktach z dzieckiem nie musi orzekać, gdy obie strony o to zgodnie wnoszą.

Czy możliwe jest odwołanie tylko przez jednego z małżonków darowizny dokonanej przez obojga małżonków z majątku wspólnego w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że darczyńca, który dokonał darowizny wraz ze swoim współmałżonkiem z ich majątku wspólnego zechce odwołać ją z powodu rażącej niewdzięczności osoby obdarowanej. Pojawia się wówczas pytanie - czy istnieje taka możliwość? Tak, jest to możliwe i to zarówno wtedy, kiedy nadal między małżonkami istnieje wspólność ustawowa jak i po jej ustaniu. Nawet jeżeli darowizna przedmiotu objętego wspólnością ustawową została dokonana przez obojga małżonków może zostać odwołana przez jednego z małżonków i może to nastąpić bez zgody współmałżonka. Darczyńca, który odwołał darowiznę może wystąpić do sądu z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny w odpowiedniej części. Natomiast po ustaniu wspólności majątkowej małżonek może odwołać darowiznę w części odpowiadającej jego udziałowi w darowanym przedmiocie.

Czy sąd może obniżyć wysokość alimentów na podstawie przepisu art. 138 KRO w sytuacji, gdy powód żądał uchylenia obowiązku alimentacyjnego na podstawie przepisu art. 133 § 3 KRO?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że powód wytoczy powództwo o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, ale nie będzie podstaw do jego uwzględnienia, natomiast będą zachodzić podstawy do obniżenia wysokości świadczenia alimentacyjnego do którego jest on zobowiązany. Pojawia się wówczas pytanie - czy sąd zamiast uchylenia tego obowiązku może obniżyć jego wysokość? W sytuacji, gdy powód wytoczył powództwo o uchylenie obowiązku alimentacyjnego na podstawie przepisu art. 133 § 3 KRO to sąd nie może obniżyć wysokości świadczenia alimentacyjnego w oparciu o przepis art. 138 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdyż stanowiłoby to wówczas orzeczenie ponad żądanie.

Co w sytuacji, gdy małżonek rozwiedziony nie zachował terminu do złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że rozwiedziony małżonek zapomni złożyć w ustawowym terminie oświadczenia o powrocie do nazwiska noszonego przez niego przed zawarciem małżeństwa. Co w takiej sytuacji? Po upływie 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego termin określony w art. 59 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wygasa (jest to termin zawity). Jeżeli małżonek rozwiedziony nie zachował terminu do złożenia oświadczenia o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa to wtedy zmiana nazwiska może nastąpić jedynie w trybie ustawy o zmianie nazwiska i imienia. Zaznaczenia przy tym wymaga, że zmiany nazwiska w trybie administracyjnym można dokonać tylko z ważnych powodów.

Ustanie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa na skutek zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej a obowiązek alimentacyjny z art. 27 KRO.

Może zdarzyć się tak, że w czasie małżeństwa małżonkowie postanowią o umownym ustanowieniu między nimi rozdzielności majątkowej. W związku z zaistnieniem takiej sytuacji pojawia się pytanie - czy powstanie między nimi takiego ustroju majątkowego ma wpływ na zakres obowiązku alimentacyjnego określonego w art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego? Ustanie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa na skutek zawarcia przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej nie ma wpływu ani na istnienie, ani na zakres obowiązku alimentacyjnego przewidzianego w art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Małżonkowie nadal pomimo zawarcia takiej umowy zobowiązani są do przyczyniania się zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie skutkuje zerwaniem więzi gospodarczej.

Opuszczenie małżonka a wina za rozkład pożycia małżeńskiego.

Może zdarzyć się taka sytuacja, że małżonek wyprowadzi się z mieszkania zajmowanego wraz z drugim małżonkiem. Czy takie zachowanie małżonka może zostać potraktowane w sprawie o rozwód lub o separację jako zawiniona przez niego przyczyna rozkładu pożycia? Opuszczenie małżonka, które można uznać za naganne jak chociażby porzucenie go w czasie ciężkiej choroby może stanowić zawinioną przyczynę rozkładu pożycia. Natomiast wyprowadzenie się przez małżonka w sytuacji, gdy współmałżonek zachowuje się w stosunku do niego wysoce nagannie w szczególności agresywnie, stwarza zagrożenia dla jego bezpieczeństwa lub bezpieczeństwa dzieci nie może być uznane za zawinione spowodowanie rozkładu pożycia małżeńskiego.

Dochodzenie alimentów za czas ubiegły.

Można dochodzić alimentów za czas ubiegły (alimentów wstecznych) z tym, że tylko wówczas, gdy istnieją niezaspokojone potrzeby uprawnionego do alimentów z czasu przed wytoczeniem powództwa.

Faktyczna pomoc małżonka przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez współmałżonka a odpowiedzialność solidarna małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez małżonka prowadzącego przedsiębiorstwo.

Może zdarzyć się taka sytuacja, że jeden z małżonków pomaga faktycznie drugiemu przy prowadzeniu przedsiębiorstwa. Czy w sytuacji, gdy małżonków tych łączy majątkowa wspólność ustawowa to faktyczna pomoc przy prowadzeniu działalności gospodarczej stanowi źródło odpowiedzialności solidarnej małżonków? Nie, bowiem odpowiedzialność za zobowiązania solidarne wynikać może albo z ustawy, albo z czynności prawnej. Faktyczna pomoc małżonku świadczona przez drugiego przy prowadzeniu przedsiębiorstwa nie stanowi źródła odpowiedzialności solidarnej małżonków. Tak samo przedstawia się sytuacja, gdy jeden z małżonków wyraził zgodę na prowadzenie przez współmałżonka działalności gospodarczej. I w tym bowiem przypadku małżonkowie nie odpowiadają solidarnie za dług zaciągnięty przez jednego z nich w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, gdyż zgoda generująca taką odpowiedzialność musiałaby dotyczyć konkretnego zobowiązania.

Czy macocha, która przyczyniała się do utrzymania i wychowania pasierba zanim została żoną jego ojca może żąda od niego alimentów?

Macocha, może żądać od pasierba alimentów pod dwoma warunkami, a mianowicie, że przyczyniała się do jego wychowania i utrzymania oraz jej żądanie odpowiada zasadom współżycia społecznego. W związku z tym zagadnieniem pojawia się pytanie – co w sytuacji, gdy macocha przyczyniała się do utrzymania i wychowania pasierba jeszcze przed zawarciem małżeństwa z jego ojcem? I w takim przypadku może ona żądać od niego alimentów, gdyż przy ustalaniu okresu, w którym przyczyniała się ona do jego utrzymania i wychowania uwzględnia się również czas, kiedy nie była ona jeszcze żoną jego ojca.

Czy w postępowaniu w sprawie o rozwód sąd orzekając o zabezpieczeniu w przedmiocie obowiązku przyczyniania się...

...do zaspokojenia potrzeb rodziny w czasie trwania postępowania rozwodowego może określając wysokość tego obowiązku uwzględnić koszty utrzymania dzieci pełnoletnich?

Sąd orzekający w postępowaniu w sprawie rozwodowej orzekając w przedmiocie zabezpieczenia obowiązku przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny w czasie trwania procesu rozwodowego może określając wysokość tego obowiązku uwzględnić koszty utrzymania dzieci pełnoletnich.

Czy postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem może być wydane na posiedzeniu niejawnym?

Postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem może być wydane na posiedzeniu niejawnym tylko wówczas, gdy zachodzi wypadek niecierpiący zwłoki, o czym mówi przepis art. 756 ze zn. 1 kodeksu postępowania cywilnego. Zaznaczyć przy tym należy, że nawet w wypadku niecierpiącym zwłoki na posiedzeniu niejawnym sąd może jedynie uwzględnić wniosek o udzielenie zabezpieczenia kontaktów. Zatem w oparciu o ten przepis na posiedzeniu niejawnym nie może nastąpić oddalenie wniosku o zabezpieczenie. Poza tym obecnie sąd może wydać postanowienie o zabezpieczeniu kontaktów z dzieckiem (niezależnie czy uwzględnia, czy oddala wniosek o zabezpieczenie) na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs ze zn. 1 pkt. 2) ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Pamiętać przy tym należy, że sąd w przypadku, o którym mowa w zdaniu poprzedzającym może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, tylko wtedy, jeżeli żadna ze stron nie sprzeciwiła się temu w terminie 7 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.

Jakie przykładowe zdarzenia mogą uzasadniać zmianę lub uchylenie orzeczenia dotyczącego obowiązku alimentacyjnego?

Za podwyższeniem alimentów przemawia zwiększenie się usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego do alimentów. Okolicznością, która może uzasadniać podwyższenie świadczenia alimentacyjnego może być na przykład rozpoczęcie nauki przez dziecko, potrzeba pobierania przez dziecko korepetycji czy też udział w dodatkowych zajęciach. Natomiast okolicznością, która może uzasadniać obniżenie alimentów może być na przykład zmiana pracy przez obowiązanego do alimentów na mniej dochodową, która jednak następuje z usprawiedliwionego powodu. Znaczenie dla obniżenia świadczenia alimentacyjnego może mieć również urodzenie się obowiązanemu do alimentów kolejnego dziecka. Jako przykład okoliczności, która może uzasadniać uchylenie obowiązku alimentacyjnego wskazać można kontynuowanie nauki przez pełnoletnie dziecko, które już zdobyło wykształcenie i kwalifikacje do wykonywania zawodu pozwalające mu na samodzielne utrzymanie.

Czy oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił on przed zawarciem związku małżeńskiego może być dokonane przez pełnomocnika?

Oświadczenie składanie przez małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa nie może zostać złożone przez pełnomocnika - może być ono złożone tylko osobiście przez rozwiedzionego małżonka, który chce wrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem związku małżeńskiego.

Jak uregulowane mogą być alimenty na rzecz małoletniego dziecka w przypadku orzeczenia pieczy naprzemiennej?

Po pierwsze w przypadku orzeczenia pieczy naprzemiennej alimenty mogą być zasądzone na rzecz małoletniego dziecka od rodzica, przy którym nie zostało ustalone miejsce pobytu dziecka. Jeżeli nie ustalono w wyroku rozwodowym przy którym rodzicu jest miejsce pobytu małoletniego dziecka stron to alimenty mogą być wówczas zasądzone na rzecz dziecka od rodzica, którego możliwości zarobkowe i majątkowe są większe niż możliwości zarobkowe i majątkowe drugiego z rodziców. Po trzecie - jeżeli możliwości majątkowe i zarobkowe obojga rodziców są porównywalne i miejsce pobytu dziecka nie zostało ustalone przy żadnych z rodziców to wówczas sąd może orzec w wyroku rozwodowym o alimentach w ten sposób, że kosztami utrzymania małoletniego dziecka stron obciąża oboje rodziców, ustalając przy tym udział w równej wysokości każdego rodzica w tych kosztach.

Co oznacza, że dzieci mają prawo do równej stopy życiowej z rodzicami?

Dzieci mają prawo do równej stopy życiowej z rodzicami. Nie ma przy tym znaczenia, czy mieszkają z nimi czy też żyją oddzielnie. Rodzic zatem powinien zapewnić swoim dzieciom takie same warunki materialne, jakie on sam posiada. Pamiętać jednak należy, że nie dotyczy to potrzeb zbytkowych (luksusowych).

Czy orzeczenie rozwodu skutkuje automatycznym powrotem małżonka do nazwiska, które nosił przed zawarciem związku małżeńskiego?

W razie orzeczenia rozwodu nie następuje automatyczny powrót małżonka do nazwiska, jakie nosił on przed zawarciem związku małżeńskiego. W sytuacji, gdy małżonek rozwiedziony chce powrócić do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa to może tego dokonać tylko przez oświadczenie złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub konsulem. Termin do złożenia takiego oświadczenia wynosi 3 miesiące od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.

Czy działka nabyta tylko przez jednego z małżonków na podstawie art. 231 kodeksu cywilnego wchodzi w skład majątku wspólnego czy osobistego....

...tego małżonka w sytuacji, gdy budynek na tej działce został wzniesiony w czasie trwania wspólności majątkowej ze środków stanowiących majątek wspólny małżonków?

W sytuacji, gdy budynek został wzniesiony na nieruchomości osoby trzeciej w czasie trwania wspólności majątkowej i ze środków stanowiących majątek wspólny małżonków to wówczas działka nabyta tylko przez jednego z małżonków na podstawie art. 231 kodeksu cywilnego wchodzi w skład majątku wspólnego.

Jakie przepisy stanowią podstawę do rozliczeń między osobami pozostającymi w konkubinacie po ustaniu tego konkubinatu?

Jeżeli konkubenci ze wspólnych środków nabywali rzeczy wówczas rozliczenie między nimi powinno nastąpić według przepisów o zniesieniu współwłasności. Natomiast, jeżeli jeden z nich poczynił nakłady na rzecz należącą do drugiego to wówczas zależnie od okoliczności konkretnej sprawy rozliczenie powinno nastąpić bądź w oparciu o przepisy regulujące rozliczenie nakładów i wydatków na cudzą rzecz (art. 224 - 231 kodeksu cywilnego) bądź w oparciu o przepisy bezpodstawnym wzbogaceniu.

Czy do powrotu przez małżonka, którego małżeństwo zostało unieważnione do nazwiska, jakie nosił on w chwili zawarcia tego małżeństwa jest potrzebne złożenie oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego?

W sytuacji, gdy małżeństwo zostało unieważnione i małżonek, który na skutek tego małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko chce do niego wrócić to nie musi on składać oświadczenia przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że chce do niego wrócić, tak jak to jest w przypadku małżonka rozwiedzionego, gdyż skutkiem unieważnienia małżeństwa jest powrót do nazwiska noszonego przez zawarciem związku małżeńskiego.

Kiedy miejsce zamieszkania dziecka określa sąd opiekuńczy?

Potrzeba określenia miejsca zamieszkania dziecka zachodzi tylko w przypadku, gdy władza rodzicielska przysługuje na równi oboju rodzicom, którzy mają osobne miejsca zamieszkania, a dziecko nie przebywa stale u żadnego z nich.

Czy w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia uregulowania (ustalenia) kontaktów z dzieckiem sąd może zagrozić obowiązanemu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym orzeczeniu

Sąd w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia roszczenia w postępowaniu w sprawie o ustalenie kontaktów z dzieckiem może zagrozić obowiązanemu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego na wypadek naruszenia obowiązków określonych w tym orzeczeniu.

Co w sytuacji, gdy w toku postępowania w sprawie o rozwód małżonek, który swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwiał wspólne z nim zamieszkiwanie współmałżonkowi wyprowadzi się z mieszkania? Czy stanowi to przeszkodę do orzeczenia w Wyroku rozwodowy

Może się zdarzyć taka sytuacja, że w toku sprawy o rozwód małżonek będzie wnosił o eksmisję współmałżonka, który przez swe rażąco naganne postępowanie uniemożliwia wspólne z nim zamieszkiwanie.

Co w sytuacji, gdy małżonkowie pozostający w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej w czasie małżeństwa wybudowali dom na działce stanowiacej własność rodziców jednego z nich? Czy po rozwodzie/ ustaniu współności majątkowej, w sprawie o podział majątku

Może zdarzyć się taka sytuacja, że małżonkowie pozostający w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej wybudowali w czasie trwania tego ustroju na działce rodziców jednego z nich dom ze środków stanowiących ich majątek wspólny.

Co należy rozumieć pod pojęciem trwałej przeszkody uniemożliwiającej wykonywanie władzy rodzicielskiej?

Za trwałą przeszkodę uniemożliwiającą wykonywanie władzy rodzicielskiej można uznać w szczególności odbywanie przez rodzica wieloletniej kary pozbawienia wolności, wyjazd rodzica na stałe za granicę, przewlekłą chorobę rodzica uniemożliwiająca mu wykonywanie tejże władzy jak również trwały brak predyspozycji do wykonywania władzy rodzicielskiej.

Czy zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych w imieniu małoletnich dzieci wobec osoby zobowiązanej do odszkodowania stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątku dziecka i tym samym wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego?

Zrzeczenie się roszczeń odszkodowawczych w imieniu małoletnich dzieci wobec osoby zobowiązanej do odszkodowania wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego, gdyż jest to czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątku dziecka. Zatem należy uznać, że takie zrzeczenie się dokonane bez uprzedniego zezwolenie sądu będzie nieważne.

Czy w przypadku przeniesienia własności na podstawie umowy darowizny zawartej przez darczyńcę tylko z jednym z małżonków z zastrzeżeniem, że przedmiot darowizny wchodzi do majątku wspólnego małżonków do wywołania takiego skutku konieczne jest przyjęcie da

Może zdarzyć się taka sytuacja, że w umowie darowizny zawartej przez darczyńcę tylko z jednym z małżonków darczyńca dokona zastrzeżenia, że przedmiot darowizny wchodzi do majątku wspólnego małżonków.

Co należy rozumieć przez rażące zaniedbywanie obowiązków względem dziecka?

Przez rażące zaniedbywanie przez rodziców obowiązków względem dziecka, które przecież stanowi samoistną przesłankę pozbawienia władzy rodzicielskiej w świetle przepisu art. 111 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy w szczególności rozumieć demoralizujący wpływ na dziecko, stosowanie wobec dziecka przemocy czy też uchylanie się od świadczeń alimentacyjnych.

Co oznacza nadużywanie władzy rodzicielskiej?

Za nadużywanie władzy rodzicielskiej, które stanowi samoistną przesłankę pozbawienia władzy rodzicielskiej w świetle art. 111 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego uważa się w szczególności stosowanie wobec dziecka przemocy, wywiezienie dziecka na stałe za granicę wbrew woli drugiego rodzica jak również destrukcyjny wpływ na wychowanie i rozwój dziecka.

Czy 500 plus ma wpływ na wysokość alimentów?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że w sprawie o alimenty rodzic obowiązany do świadczenia alimentacyjnego powołuje się na to, że drugi rodzic pobiera "500 plus". Pojawia się wówczas pytanie czy okoliczność ta ma znaczenie dla zakresu świadczeń alimentacyjnych?J

Czy nieruchomość nabyta na podstawie umowy o dożywocie przez jednego z małżonków pozostającego w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej wchodzi w skład majątku osobistego tego małżonka czy też w skład majątku wspólnego małżonków?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że w jeden z małżonków pozostający w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej nabył nieruchomość na podstawie umowy o dożywocie. Pojawia sie wówczas pytanie czy nieruchomość ta weszła w skład jego majątku osobistego czy też majątku wspólnego małżonków?

Czy przy ocenie zasadności żądania eksmisji małżonka na podstawie art. 58 § 2 KRO zgłoszonego w sprawie o rozwód sąd bierze pod uwagę rażąco naganne postępowanie małżonka tylko względem drugiego małżonka czy również wobec małoletnich dzieci?

Może zdarzyć się taka sytuacja, że małżonek swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie nie tylko współmałżonkowi, ale również małoletnim dzieciom.Pojawia się zatem pytanie czy ocenie Sądu będzie także podlegać takie postępowanie tego małżonka wobec małoletnich dzieci?

Jakie są skutki orzeczenia rozwodu?

Po pierwsze z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego ustaje związek małżeński. Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustawowym ustroju majątkowym to z chwilą uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód ustaje między nimi wspólność majątkowa małżeńska.

Czym różni się ograniczenie władzy rodzicielskiej na podstawie art. 107 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego od ograniczenia władzy rodzicielskiej na podstawie art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego?

Celem instytucji określonej w art. 107 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest jedynie określenie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem w sytuacji, gdy rodzice żyją w rozłączeniu i z uwagi na to utrudnione jest współdziałanie między nimi w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej.

Informujemy iż w celu badań statystycznych oraz oceny działania strony i treści na niej dostarczanych jak również w celu poprawy jakości świadczonych usług nasza strona stosuje pliki cookies zgodnie z polityką prywatności i cookies. Polityka prywatności i cookies